|
امروزه كسب و كارهاي خانگي از بخشهاي حياتي و ضروري فعاليتهاي اقتصادي كشورهاي پيشرفته محسوب ميشوند. كسب و كار خانگي از نظر ايجاد شغل ، نوآوري در عرضه محصول يا خدمات، موجب تنوع و دگرگوني زيادي در اجتماع و اقتصاد هر كشور ميشوند. همچنين براي جوانان، كسب و كارهاي خانگي، نقطه شروع مناسبي براي راه اندازي كسب و كار شخصي است، زيرا راه اندازي آن در مقايسه با ديگر انواع كسب و كار ساده و آسان است.
كسب و كارهاي خانگي در ايران نيز سابقه ديرينهاي دارند. بسياري از صنايع دستي كه امروزه هم وجود دارند، در منازل و محل سكونت افراد توليد ميشده اند. بهطور كلي كسب و كار خانگي پديده جديدي نيست، بلكه در نتيجه تغييرات و تحولاتي كه در فعاليتهاي اقتصادي - اجتماعي امروز به وجود آمده به آن توجه بيشتري شده است و اين نوع كسب و كارها روز به روز گسترش و توسعه مييابند.
«كارآفريني» بحثي كه اين روزها بيش از هميشه و بيش از همه چيز در مورد آن صحبت ميشود، فرآيند يا مفهومي است كه در طي آن فرد كارآفرين با ايدههاي نو و خلاق و شناسايي فرصتهاي جديد، با بسيج منابع به ايجاد كسب و شركتهاي نو، سازمانهاي جديد و نوآور رشد يابنده مبادرت ميورزد.
اين امر توأم با پذيرش خطرات است، ولي اغلب منجر به معرفي محصول يا ارائه خدمت به جامعه ميشود. بنابراين «كارآفرينان» عوامل تغيير هستند كه گاهي موجب پيشرفتهاي حيرتانگيز نيز شدهاند. انگيزههاي مختلفي در كارآفرين شدن مؤثر هستند كه از جمله آنها نياز به موفقيت، نياز به كسب درآمد و ثروت، نياز به داشتن شهرت، و مهمتر از همه نيازمندي به احساس مفيد بودن و استقلال طلبي را ميتوان نام برد.
شرايط و مشخصات شخصي و اجتماعي و يا حتي نيازهاي جامعه باعث ميشود كه ابتكارات و خلاقيتهاي نويني شكل بگيرد و شروع هركاري با سرمايهاي اندك و يا زياد شروع شود.
«چگونگي ارزش مورد انتظار» (expected value) هم مفهومي كليدي در كارآفريني است و يكي از سؤالات مهم در اين خصوص اين است كه چه كنيم كه نسل جوان، كارآفرين شوند؟
شايد بتوان مؤلفههاي ارزشهاي مورد انتظار نسل جوان را دستكاري كرد تا به جايي برسيم كه ارزش مورد انتظار را به سوي كاري مولد سوق داده و به طريقي برهم بزنيم كه فرد به سوي كار مولد و ارزشمند رهنمود شود و مؤلفههايي كه اشخاص را از مسير كارآفريني جدا ميكنند، شناسايي شوند.
به طور كلي از اوايل قرن بيست و يكم با طيف و پديده جديدي در كشورهاي در حال توسعه با عنوان «مشاركت اقتصادي زنان در جامعه اقتصادي كشور» مواجه شديم.
اغلب اوقات، زنان فرصتهاي كاري كمتري دارند و با حقوق و دستمزد كمتري مشغول به كار ميشوند. قوانين حقوقي ناظر بر خانواده، زمينههاي مثبت و منفي فراواني دارند و با وجود اينكه هيچگونه منعي براي كار زنان در جامعه موجود نيست، اما برخي از قوانين، خود نقص شده و برخي از آنها نيز حمايت زنان را در پي دارند؛ كه از آن جمله ميتوان به موضوع ماده 1106 مربوط به نفقه زنان و ماده 1117 موضوع منع كار زنان در صورت عدم رضايت شوهر اشاره كرد.
اين در حالي است كه ماده 5 مصوبه 1371 شوراي عالي انقلاب به منظور افزايش مرخصي زايمان زنان و قانون اشتغال نيمه وقت زنان نيز كمكي به استفاده از حقوق مساوي آنها نكرده و بديهي است زمينهسازي در خصوص راه اندازي فعاليت زنان، مستلزم بررسي مشكلات و رفع موانع خواهد بود.
بر اين اساس، رسيدگي به وضعيت تداركات و تجهيزات اوليه شروع كار و سنجيدن شرايط موفقيت در كسب و كار و سرمايهگذاري بر روي شخص كارآفرين (كسب مهارت و تجربه)، پيش نياز و زمينهساز سازماندهي و كارآفريني است و قطعا انتظار واقعگرايانه از آنچه به عنوان «نقشه راه» مطرح ميشود، شروع كار و دسترسي به موفقيت را آشكارتر ميكند.
حتي در شرايطي كه به نظر ميرسد شروع كار نياز به تجربه قبلي نداشته باشد، باز هم «آشنايي با زمينه كار مربوطه» رسيدن به هدف را آسانتر و اخذ نتيجه را ارزشمندتر ميكند.
در اين مبحث كه نگاهي به معرفي كسب و كارهاي خانگي ميكنيم، شايد در شروع، «كم ارزشي ميزان درآمد» به نظر بزرگ جلوه كند، اما بايد اين مهم را در نظر داشت كه چنين كسب و كارهايي مزايايي را دربر دارد كه امكان بهرهوري و رشد اقتصادي را در خانواده آسانتر ميكند، يعني بدون اجاره كردن محل، دفتر كار، مغازه، فروشگاه و بدون ثبت شركت و مؤسسه، بدون ترك منزل و توانايي اداره كار در خانه ميتوان كاري را شروع و كسب درآمد كرد.
امروزه با پيشرفتهاي زيادي كه در زمينه علوم رايانه و ديگر وسايل ارتباطي به وجود آمده، محيط خانه محل مناسب و كاراتري براي كسب و كار شده است. اگرچه تمامي مشاغل قابل راهاندازي در منزل نيستند، اما انواع بسياري از مشاغل را ميتوان از منزل هدايت و راه اندازي كرد و بخشي از درآمدها نيز معاف از ماليات ميشوند. تقسيمبندي و انتخاب كسب و كار در منزل با روحيه افراد متفاوت است.
گام اول اينكه بايد بازار داخلي و كسب و كار انتخابي را به درستي شناسايي كرد. براي شروع هركاري بايد برنامه كار و به عبارتي طرح كسب و كار را نوشت (plan business) اين روش در حالي گسترش يافته است كه براي هر نوع كسب و كاري بايد در شروع كار، طرح مقدماتي و برنامهريزي كاري داشت.
شايد در شروع نيازي به نوشتن طرح و برنامه احساس نشود و شايد چون بيشتر اوقات «سرمايهگذاري شخصي» و يا «خانوادگي» است، توجيه شفاهي طرح مورد تأييد قرار گيرد، اما زمانيكه كار پيشرفت كرد و يا براي دريافت وام و يا رشد فعاليت به صورت جديتر كار را تعقيب ميكنيم، احساس وجود و لزوم طرح كسب و كار احساس ميشود.
گاهي اوقات احساس ميشود كه انتخاب نوع كسب و كار نيز بستگي به جنسيت افراد دارد. برخي از انواع مشاغل شايد در قديم مناسب انتخاب شغل و فعاليت جهت زنان نبود و صرفاً به وسيله مردان انجام ميشد و بالعكس كارهايي از جمله نظافت فضاهاي خصوصي از جمله استخرهاي منازل، باغباني و ... از انواع كارهايي است كه اجراي آن توسط زنان غيرمعمول به نظر ميرسد، اما نوعي از كارها مشابه نگهداري كودكان، كارهاي دستي كه نياز به سليقه زنانه دارد، از عهده زنان بر ميآيد.
در برخي از مشاغل نيز جنسيت تأثيري ندارد، مشابه بازاريابي تلفني، آشپزي، سرويسهاي خدماتي (تايپ، ترجمه، تدريس خصوصي)، اما در اين نوع كارها ابزار مناسب، تجربه و تحصيل به طور مثال (در بخش ترجمه و تدريس) و همچنين نحوه اطلاع از چگونگي امنيت كاري و سلامت كار و همچنين پشتكار در جهت اخذ نتيجه مطلوب و از موارد مهم آن روشهاي مختلفي براي معرفي خدمات قابل ارائه نيز موجود است.
* مشاور رياست اتاق ايران در امور زنان كارآفرين
|